[RECAP] TALKSHOW “Tài sản ảo trong trọng tài: Vấn về bất cập và cách giải quyết.”

Tiếp nối chuỗi sự kiện Talkshow vào 20 giờ tối thứ 6 hàng tuần của VIArb, tối ngày 15/04/2022, bốn khách mời là Luật sư Nguyễn Trung Nam, Giám đốc VIArb; Thầy Cao Nhật Anh – Trọng tài viên, STAC,Giảng viên, Học viện tư pháp; Thầy Hà Công Anh Bảo – Trưởng khoa Luật Đại học Ngoại thương; cùng Ông Anil Changarold – Trọng tài viên, AIAC, Luật sư, Changaroth Chambers LLC đã tham gia trao đổi về chủ đề “Tài sản ảo trong trọng tài: Vấn về bất cập và cách giải quyết”.

Mở đầu buổi Talkshow, Luật sư Nguyễn Trung Nam đã trình bày khái quát về đồng tiền Bitcoin, các quy định về đồng tiền điện tử (cryptocurrency) trên thế giới và tại Việt Nam. Đầu tiên là sự ra đời của một hệ thống giao dịch sau này có tên là Blockchain, sau đó là cách đồng Bitcoin được mã hóa. Sau này đồng Bitcoin ngày càng phát triển và được sử dụng trong việc trao đổi, sử dụng trong apps điện thoại,… Đối với quy định về đồng tiền điện tử, hiện trên thế giới đang có 17 nước cấm theo đó tiền điện tử là bất hợp pháp, 16 nước thù địch mặc dù họ không cấm hoàn toàn nhưng đã có các quy định nhằm hạn chế việc sử dụng, 27 nước chưa đưa ra bất kỳ lập trường công khai hay công nhận nào về đồng tiền điện tử, 25 nước đang hướng tới sự công nhận hợp pháp và có 21 nước có cách tiếp cận hoan nghênh hoặc đã thực hiện các bước công nhận. Lấy ví dụ về tiền điện tử tại Mỹ. Theo Bộ luật Hoa Kỳ năm 1960 (về Cấm các doanh nghiệp chuyển tiền không có giấy phép), Bitcoin được coi là một phương tiện trao đổi, phương thức thanh toán và thực tế Tòa án đã nhận định rằng giá trị duy nhất của Bitcoin là để thanh toán cho mọi thứ. Bitcoin có thể được sử dụng trực tiếp để thanh toán hoặc nó có thể được chuyển đổi sang tiền tệ và sau đó được sử dụng để thanh toán mọi thứ. Mặc dù Bitcoin có thể không được đưa vào các định nghĩa truyền thống về “tiền tệ” hoặc “giao dịch tài chính”, nhưng Tòa án cho rằng chúng tương đương về mặt chức năng và do đó, có thể được sử dụng để “rửa tiền”.Đối với quy định của Việt Nam về tiền điện tử, theo Bộ luật dân sự 2015 thì Bitcoin không được coi là một loại tài sản, cũng không phải là một phương thức thanh toán. Pháp luật Việt Nam không chính thức cho phép kinh doanh Bitcoin, nhưng cũng không cấm rõ ràng việc kinh doanh Bitcoin và việc tham gia giao dịch Bitcoin là bất hợp pháp.

Lấy ví dụ thực tế quy định về tiền điện tử tại Việt Nam là vụ án “cướp Bitcoin” vào ngày 17/5/2020 tại Long Thành, thành phố Hồ Chí Minh với giá trị Bitcoin đổi sang tiền Việt là 37 tỷ đồng. Trong vụ án này, Ngân hàng nhà nước Việt Nam và Bộ Tài Chính có công văn trả lời Cục cảnh sát hình sự rằng: “ Bitcoin và các loại tiền ảo tương tự khác không là phương tiện thanh toán hợp pháp tại Việt Nam”. Tuy nhiên, cơ quan lại cho rằng, trên thực tế, Bitcoin và một số tiền ảo khác hiện vẫn được một số người mua bán trên thị trường giao dịch tiền ảo, sau đó chuyển đổi lấy tiền Việt. Có thể thấy tiền ảo chưa được coi là tài sản tại Việt Nam, tuy nhiên trong vụ việc này cơ quan điều tra và Viện kiểm sát đều cho rằng đó là hành vi “cướp tài sản”. Quyết định này của cơ quan điều tra và Viện kiểm sát còn nhiều tranh cãi do nếu truy tố các bị cáo nêu trên về tội “cướp tài sản” thì vô hình chung đã thừa nhận Bitcoin là tài sản.

Tiếp đến là phần trình bày của Luật sư Cao Nhật Anh với hai tình huống nghiên cứu được đưa ra. Đầu tiên là tình huống về vụ cướp tiền ảo năm 2020 tại Hồ Chí Minh, nhóm tội phạm đã bị truy tố tội “Cướp tài sản” với khung hình phạt cao nhất là chung thân. Kết quả là Tòa án nhân dân thành phố Hồ Chí Minh đã trả hồ sơ yêu cầu, điều tra bổ sung vào tháng 4/2022. Bên cạnh đó là các vấn đề cần điều tra và làm rõ là định giá tài sản, thu hồi tài sản, …Thứ hai là xác định việc truy tố tội “cướp tài sản” có hợp lý không? Theo quan điểm của cơ quan công tố là đã truy tố đúng tội danh. Còn theo quy định của pháp luật hiện hành tiền ảo không được thừa nhận là tài sản, cụ thể theo quy định tại Điều 105 Bộ luật dân sự 2015: “Tài sản là vật, tiền, giấy tờ có giá và quyền tài sản”. Đồng thời tiền ảo cũng không phải là phương tiện thanh toán hợp pháp tại Việt Nam theo Công văn số 547/NHNN-PC ngày 21/7/2017 của Ngân hàng nhà nước. 

Tình huống nghiên cứu số hai là vụ kiện yêu cầu “hủy quyết định hành chính” của Cục thuế. Cụ thể ở đây là Quyết định truy thu thuế GTGT và thuế TNCN đối với hoạt động giao dịch tiền ảo của cá nhân kinh doanh tiền điện tử.  Trong vụ kiện này, để xác định ông A có phải nộp thuế GTGT và thuế TNCN hay không cần xác định “tiền kỹ thuật số (tiền ảo) có được pháp luật hiện hành coi là hàng hóa hay không” “…Cho đến thời điểm hiện nay (2017, xét xử vụ án), chưa có bất cứ một văn bản quy phạm pháp luật nào quy định tiền kỹ thuật số (tiền ảo) là hàng hóa, dịch vụ sử dụng cho sản xuất, kinh doanh và tiêu dùng ở Việt Nam…Trong khi đó, Ngân hàng Nhà nước Việt Nam không chấp nhận tiền ảo là tiền tệ, là phương tiện thanh toan hợp pháp …” (phần Nhận định của Bản án). Kết quả là Tòa chấp nhận toàn bộ yêu cầu khởi kiện của ông A, tuyên hủy Quyết định truy thu thuế đối với ông A của Cục thuế.

Kết luận của Luật sư Cao Nhật Anh là hiện nay, theo pháp luật hiện hành thì tiền kỹ thuật số chưa được pháp luật công nhận; Cần xác định rõ tiền kỹ thuật số là tài sản hay quyền tài sản; Do quy định pháp luật còn chưa rõ ràng nên người nắm giữ tiền kỹ thuật số tại Việt Nam gặp rất nhiều rủi ro trong việc quản lý, giao dịch tài sản của minh; Vì vậy cần thiết phải có pháp luật điều chỉnh.

Tiếp đến là phần trình bày Ông Anil Changarold. Đầu tiên ông trình bày về hình thức của các loại tài sản kỹ thuật số từ những hình thức đơn giản như tài liệu, audio, video đến các non-fungible tokens (NFT) rồi đến cách hình thức phức tạp như Blockchain, Ethereum, Bitcoin, smart contracts, … Về quản lý tranh chấp về tài sản số là kết hợp của các quy định hướng dẫn về tài sản điện tử, vấn đề an ninh minh bạch, và vấn đề kiểm soát, giám hộ. Ngoài ra có các vấn đề về kiến thức chuyên môn về công nghệ, quản lý và kiếm tiền từ tài sản kỹ thuật số, tranh chấp về sở hữu trí tuệ,…Bên cạnh khung quy định của Việt Nam, ông Anil đã nêu khung quy định về tài sản kỹ thuật số của Anh với Quy tắc giải quyết tranh chấp kỹ thuật số 2021, trong đó bao gồm các nguyên tắc giải quyết đối với các quan hệ tài sản kỹ thuật số On-chain, smart contracts, Blockchain & Fintech. Trong đó trọng tài có quyền điều hành, sửa đổi, ký hoặc hủy bất kỳ tài sản kỹ thuật số liên quan tới tranh chấp sử dụng bất kỳ khóa mật mã hoặc quyền truy cập kỹ thuật số nào khác. Ngoài ra là vấn đề giải quyết tranh chấp trực tuyến đang rất phổ biến hiện nay. Do khoảng cách xã hội dẫn đến việc sử dụng công nghệ nhiều hơn để giao tiếp và tương tác, kéo theo thực tiễn pháp lý là Tòa án và tổ chức giải quyết tranh chấp đang chuyển dần khỏi các hình thức giải quyết truyền thống và thay vào đó áp dụng các cơ chế và nền tảng ODR. Về ODR, đây là nền tảng xuất hiện cách đây hai thập kỷ và đã phát triển theo cấp số nhân, cung cấp quy trình giải quyết trực tuyến cho các loại tranh chấp khác nhau.

Và cuối cùng là phần trình bày của thầy Hà Công Anh Bảo về góc nhìn về pháp luật Việt Nam đối với tiền ảo và tài sản ảo. Thầy đã làm rõ các khái niệm tiền ảo (virtual currency), tiền điện tử (e-money), tài sản ảo, non-fungible tokens,… Cụ thể như tiền ảo theo nghĩa hẹp, tài sản ảo là các đối tượng ảo trong thế giới ảo, còn theo nghĩa rộng thì tài sản ảo được hiểu là những tài nguyên trên mạng máy tính được xác định giá trị bằng tiền và có thể chuyển giao trong các giao dịch dân sự. Hay NFT là tên viết tắt của mã tài sản không thể thay thế, là một dạng tài sản kỹ thuật số, đại diện cho các đối tượng trong thế giới thực. Bên cạnh đó thầy Hà Công Anh Bảo đã trình bày các văn bản và quy định của pháp luật Việt Nam quy định về tiền ảo, có thể kể đến như Bộ luật dân sự 2015, Luật giao dịch điện tử, luật các tổ chức tín dụng, Lụât rửa tiền, … Cuối cùng thầy đã đưa ra một số đề xuất đối cho Việt Nam. Đó là phải chú trọng vào quy định phòng chống rửa tiền và khủng bố; Cung cấp giấy phép hoặc đăng ký của người cung cấp dịch vụ tài sản ảo; Kiểm soát lĩnh vực này như kiểm soát TCTD; Người cung cấp dịch vụ tài sản ảo phải: thực hiện các biện pháp phòng ngừa về an toàn tài chính như các TCTD đó là thẩm định khách hàng; lưu giữ và báo cáo những giao dịch đáng ngờ.

Đến phần hỏi đáp, nhiều câu hỏi đã được gửi đến VIArb từ trước buổi talkshow cũng như được đưa ra của người tham dự cho bốn vị mời. Trong đó, các nội dung được quan tâm nhiều nhất là về smart contract như một loại giao dịch tự động hay rủi ro của các bên tại Việt Nam khi sử dụng và giao dịch tiền ảo. Luật sư Nguyễn Trung Nam sau đó đã nhấn mạnh rằng ngày nay khi mà tiền ảo đang ngày càng phát triển theo cấp số nhân, việc Việt Nam có các quy định về vấn đề này sẽ giúp thị trường Việt Nam có thể thu hút được dòng vốn đối với loại tiền này. 

Trong thời lượng hơn hai tiếng của buổi talkshow, bốn vị khách mời đã không chỉ cung cấp thêm nhiều kiến thức về tiền ảo dưới góc nhìn của trọng tài viên Việt Nam và quốc tế, của người nghiên cứu và thực hành luật tại Việt Nam  mà còn nhiệt tình giải đáp, đưa ra các bình luận thực tiễn và đa chiều đối với các câu hỏi được gửi đến cho chương trình. Với những khách mời là các trọng tài viên Việt Nam cũng như quốc tế nhiều năm kinh nghiệm cùng các chủ đề mang tính thực tiễn cao, chuỗi talkshow hàng tuần của VIArb hứa hẹn sẽ đem đến những kiến thức và giá trị tốt nhất về lĩnh vực trọng tài tới người tham dự.

VIArb luôn tự hào là tổ chức đào tạo trọng tài chuyên nghiệp đầu tiên tại Việt Nam với các khóa học chuyên sâu về trọng tài cùng tài liệu học tập được chuẩn bị một cách bài bản, chuyên nghiệp cùng đội ngũ giảng viên VIArb có kiến thức và thực tiễn sâu sắc về trọng tài thương mại, hứa hẹn mang đến những kiến thức và giá trị tốt nhất về lĩnh vực trọng tài tới mỗi học viên.

Bạn đọc xem phần trình bày của các khách mời TẠI ĐÂY :

VIArb_Anil Changaroth_Digital Assets

VIArb_Cao Nhật Anh_Tiền ảo có là tài sản

VIArb_Nguyễn Trung Nam_Tài sản ảo trong trọng tài

VIArb_Hà Công Anh Bảo_Góc nhìn về pháp luật Việt Nam đối với tiền ảo và tài sản ảo

Bạn đọc xem livestream của buổi Talkshow TẠI ĐÂY :

http://fb.watch/cxWxjLmZfu/

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *